D5-1 : Gregorius up dem mer


Edition

Cette transcription diplomatique de D5-1 tente de restituer le texte manuscrit aussi fidèlement que possible. L’initiale haute de 14 lignes au début du texte est réduite à la taille des autres caractères et mise en gras. Les 201 majuscules colorées en rouge en début d’énoncés sont soulignées en rouge pour des raisons techniques. Le nom du protagoniste, souligné en rouge 10 fois dans le manuscrit, est également mis en exergue ainsi. Deux corrections effectuées au moyen d’un trait horizontal sont barrées (295, 300). Cinq lettres ajoutées au-dessus de la ligne sont mises en exposant (78, 211, 502). Les majuscules <I> et <J>, difficiles à distinguer, sont toujours transcrites par <I>. Le trait d’union simple est très mince et détaché de la fin du mot coupé. Il est souvent presque invisible et manque parfois. Le titre figure dans la marge. Les épisodes sont indiqués entre crochets.

3709 unités séparées par des espaces dont 103 se terminant par un trait d’union (donc 3606 mots entiers ou coupés dont au moins dix auraient dû se terminer par un trait d’union) et 14984 signes avec 7 lettres suscrites comptant doublement (a̅, e̅, n̅, o̅, r̈, u̅, y̅)

Normalisations en romains :

Signes spéciaux : ’ > er, 9 > ius (<us> après <i> et <y>), ſ > sRésolution des abréviations simples : a̅ > an, e̅ > em (seulement 0, 177, 504, 529) ou en, n̅ > nd (seulement <in̅> pour <ind>), o̅ > om (seulement 194) ou on, r̈ > ra (seulement 294), u̅ > um ou un (seulement 442, 443), y̅ > ym (seulement 543, 567) et ynLettres ajoutées au-dessus de la ligne à la hauteur des autres (78, 211, 502)Majuscules au début des noms propres et après point simple, deux points, point d’interrogation, point d’exclamation, autrement minusculesAjout des traits d’union manquantsPonctuation normalisée selon l’usage du français, avec toutefois des virgules grammaticales selon l’usage allemand et l’édition de Stammler 1963Suppression de la mise en exergue de l’initiale (1), des lettres barrés (295, 300), des couleurs et des soulignementsNuméros des épisodes entre crochets

Corrections en italiques :

171 dyme > dyme wyue (= D5-2, D5-3, D5-4)295 ouch och > och got (= D5-3, D5-4 ; D5-2 : och)496 M. > mensche (= D5-3 : menſche, D5-2 : mynſche, D5-4 : my̅ſche)

3596 mots en incluant les deux ajouts (295, 171)



[488rb]
[488rb]
[488rb]
 Hee begynt
 Hee begynt
 de leende gregorii
 de leende Gregorii
 vp de̅ mer
 vp dem mer
1 [1] ID was eyn edel man ind
1 [1] Id was eyn edel man ind
 was ey̅ greue zo aquitanie̅
 was eyn greue zo Aquitanie,
 de in vyl doichde̅ lange zyt
 de in vyl doichden lange zyt
 leiffde.Mer do hey ſterue̅ ſol-
 leiffde. Mer do hey steruen sol-
5de.Do dede hei by ſich kome̅
5de, do dede hei by sich komen
 alle ſyne ryttere ind knechte
 alle syne ryttere ind knechte,
 de in ſyme lande geſeſſen wa-
 de in syme lande gesessen wa-
 ren.Inde beual dat lant ſyme
 ren, inde beual dat lant syme
 lieue̅ ſone ind ſynre lieuer
 lieuen sone ind synre lieuer
10dochter de da ware̅ ſchoy̅ wys
10dochter, de da waren schoyn, wys
 inde dogede̅ rych na der werelt
 inde dogeden rych na der werelt
 ſtait.Inde hey beual in dat ſi
 stait. Inde hey beual in, dat si
 in doigede̅ bleue̅ bys vp ir en-
 in doigeden bleuen bys vp ir en-
 de ind behielte̅ ere̅ gude̅ na-
 de ind behielten eren guden na-
15men ind ir goit werckAlſo
15men ind ir goit werck, also
 hei ouch hatte alle ſyne dage
 hei ouch hatte alle syne dage
[488va]
[488va]
[488va]
 geleift.Inde he beual in dat ſy
 geleift. Inde he beual in, dat sy
 ſich lieff hette̅ inde hoeten ſich
 sich lieff hetten inde hoeten sich
 vur doitſunde̅.Do der greue
 vur doitsunden. Do der greue
20doit was als gotz wille was
20doit was, als gotz wille was,
 Do was grois lyden va̅ dem
 do was grois lyden van dem
 ſone ind van der doichter als
 sone ind van der doichter, als
 it wail billiche̅ was. [2] De ſelue
 it wail billichen was. [2] De selue
 ſon ind dochter hadde̅ ſych ſeir
 son ind dochter hadden sych seir
25lieff ind broederlichen leyfden
25lieff ind broederlichen leyfden
 eyne lange zyt.Ind hadde̅ in
 eyne lange zyt ind hadden in
 eynre ſlaiffkamere̅ ir ſunder-
 eynre slaiffkameren ir sunder-
 liche bedde ſtaen vp dat eirre
 liche bedde staen vp, dat eirre
 eyn den andere̅ moichte hore̅
 eyn den anderen moichte horen
30ind ſachte̅ van eirs vaders
30ind sachten van eirs vaders
 lande. [3] Der broder de wart v’-
 lande. [3] Der broder de wart ver-
 wo̅nen van bekorynge̅ ind
 wonnen van bekoryngen ind
 gienck vp ſynre ſuſter bedde
 gienck vp synre suster bedde,
 da ſy lach ind ſleiff ind mach-
 da sy lach ind sleiff, ind mach-
35de ſy mit kynde in eirme
35de sy mit kynde in eirme
 ſlaiffe da ſy neit an in hadde
 slaiffe, da sy neit an in hadde
 gedacht.Ind do ſy intwache̅-
 gedacht. Ind do sy intwachen-
 de wart ind bedroift was
 de wart ind bedroift was
 ind in zwyuel was off ſy roif-
 ind in zwyuel was, off sy roif-
40fen woulde ind melden eren
40fen woulde ind melden eren
 broder.Do bat ſy der broder
 broder, do bat sy der broder
 omb gotz wille̅. dar vur ouch
 omb gotz willen dar vur, ouch
 dreuwede hey irAlſo dat ſy
 dreuwede hey ir, also dat sy
 mit groiſme bedroiffenyſſe
 mit groisme bedroiffenysse
45ſtylle ſweich ſchamde ſich ind
45stylle sweich, schamde sich ind
 was alſo ſeir bedroift. [5] Do
 was also seir bedroift. [5] Do
 gienck der broder ind offen-
 gienck der broder ind offen-
 bairde dat eyme guden ſy-
 bairde dat eyme guden sy-
 me getruwe̅ vrunde die in
 me getruwen vrunde, die in
50ſyme lande geſeſſen was
50syme lande gesessen was,
 ind bat in dat hey eme her
 ind bat in, dat hey eme her
 tzo rait geue̅ woldeDo reit
 tzo rait geuen wolde. Do reit
 eme der gude vrunt dat he
 eme der gude vrunt, dat he
 alle ſyne rytter ind knechte
 alle syne rytter ind knechte
55tzo ſamen dede komen ind
55tzo samen dede komen ind
 ſeichte in hey hedde ſich tzo
 seichte in hey hedde sich tzo
[488vb]
[488vb]
[488vb]
 iheruſalem geloift tzo wandele̅
 Iherusalem geloift tzo wandelen,
 Inde dat hey ſin ſuſter des lantz
 inde dat hey sin suster des lantz
 münber maichde.Ind ſprach
 münber maichde, ind sprach,
60dat he eme ſyn ſuſter beuele
60dat he eme syn suster beuele.
 Dat geſchach [6] alda gienck de ge-
 Dat geschach. [6] Alda gienck de ge-
 truwe vrunt.Ind nam de greif-
 truwe vrunt ind nam de greif-
 ynne̅ op ſyn burch ind beual
 ynnen op syn burch ind beual
 ſy ſyme wyue ind dede ir kunt
 sy syme wyue ind dede ir kunt
65alle de ſache̅ we it da geuare̅
65alle de sachen, we it da geuaren
 was.De gude vrauwe dede der
 was. De gude vrauwe dede der
 greifynne̅ alle den troiſt den
 greifynnen alle den troist, den
 ſy ir konde gedoen. [7] Do dat kint
 sy ir konde gedoen. [7] Do dat kint
 geboren wart da in wiſte nye
 geboren wart, da in wiste nye-
70mans aff dan de vrauwe des
70mans aff dan de vrauwe, des
 rytters wyff.Ind da in was
 rytters wyff. Ind da in was
 nyeman by dan de vrauwe.
 nyeman by dan de vrauwe.
 Do bat de greifynne̅ dat man
 Do bat de greifynnen, dat man
 ere̅ willen dede mit deme kinde
 eren willen dede mit deme kinde.
75Inde des in woulde man neit
75Inde des in woulde man neit
 doyn.Do ſprach de greifynne
 doyn. Do sprach de greifynne,
 ſy in wolde nu̅mer eſſens in
 sy in wolde nummer essens in
 byſſe̅ manin dede eren willen do
 byssen, man in dede eren willen. Do
 heyſch ſy dat kint legen in eyn
 heysch sy dat kint legen in eyn
80wege. ind wynde̅ it in ere̅ rock
80wege ind wynden it in eren rock,
 de was geſchaitzauelt.Ind heiſch
 de was geschaitzauelt. Ind heisch
 legen in de wege vnder des kyntz
 legen in de wege vnder des kyntz
 huft vier marck guldes ind zo
 huft vier marck guldes ind zo
 den uoiſſen zeyn marck ſyluers
 den uoissen zeyn marck syluers
85Ind dede die wege ouertrecken
85ind dede die wege ouertrecken
 Mit ſuuerliche̅ doichere̅.Ouch
 mit suuerlichen doicheren. Ouch
 ſo dede ſy legen vnder des kintz
 so dede sy legen vnder des kintz
 houft eyn mürmelen taiffel
 houft eyn mürmelen taiffel,
 da ſy alle dinck ind alle ſachen
 da sy alle dinck ind alle sachen
90in ſchreiff mit irs ſelues hant
90in schreiff mit irs selues hant,
 we it da geuaren was ſy ſchreiff
 we it da geuaren was. Sy schreiff
 ouch in de taiffel ſo weme dat
 ouch in de taiffel, so weme dat
 kint worde dat he eme genedich
 kint worde, dat he eme genedich
 were.Ind dat hey dat kint voide
 were, ind dat hey dat kint voide
95van dem gelde ind dede it zo ſcho
95van dem gelde ind dede it zo scho-
 len gayn vp dat it dar na as it
 len gayn, vp dat it dar na, as it
[489ra]
[489ra]
[489ra]
 eyn man woirde leſe de taiffel
 eyn man woirde, lese de taiffel,
 vp dat it wyſte we it were ind
 vp dat it wyste, we it were ind
 we it geboren were ouch lacht
 we it geboren were. Ouch lacht
100ſy ſaltz by dat kynt zo eyme
100sy saltz by dat kynt zo eyme
 zeiche̅ dat it neit gedouft in
 zeichen, dat it neit gedouft in
 were.Dar na ſo ſatte de greiff-
 were. Dar na so satte de greiff-
 y̅nen dat kint in eyne wege.
 ynnen dat kint in eyne wege
 Inde dede it dragen in dat mer
 inde dede it dragen in dat mer
105in eyn ſchyff ſonder roeder ind
105in eyn schyff sonder roeder ind
 ſturman. Inde dede it aff ſtoiſſe̅
 sturman inde dede it aff stoissen
 van dem oeuer des mers [8] all
 van dem oeuer des mers. [8] All
 dat kyndelbedde durch ſo was
 dat kyndelbedde durch so was
 de greifynne̅ tzo mail ſeir be-
 de greifynnen tzo mail seir be-
110droift vp de ſelue zyt vemam
110droift. Vp de selue zyt vemam
 de greyffy̅nen dat ir broder
 de greyffynnen, dat ir broder
 ouer mer geſtoruen were.Do
 ouer mer gestoruen were. Do
 ma̅ de̅ begeynck in̅ lyflichen
 man den begeynck ind lyflichen
 heym braichte. ind dat begenc-
 heym braichte ind dat begenc-
115kenyſſe was gedaen.Do way̅-
115kenysse was gedaen, do wayn-
 de mallich dat ſy bedroift we-
 de mallich, dat sy bedroift we-
 re omb eirs broder wille̅.Euer
 re omb eirs broder willen. Euer
 it was noch vyl me omb des
 it was noch vyl me omb des
 kyndes willen.Do vnderwant
 kyndes willen. Do vnderwant
120ſy ſich alle des lantz.Ind want
120sy sich alle des lantz, ind want
 ſy alſo vyl ſchoyn was va̅ an-
 sy also vyl schoyn was van an-
 geſichte van lyue ind va̅ doich-
 gesichte, van lyue ind van doich-
 den.So wart ſy ſeir gebeden
 den, so wart sy seir gebeden
 van eyme wail gebore̅ hertzo-
 van eyme wail geboren hertzo-
125gen ind van greue̅. die ſy gern
125gen ind van greuen, die sy gern
 tzo wyue genome̅ hedden. wa̅t
 tzo wyue genomen hedden, want
 dat gantze lant hielt ſy vur
 dat gantze lant hielt sy vur
 eyn reyn jonffrauwe ind ne
 eyn reyn jonffrauwe, ind ne-
 man en wiſte van eirre ſache̅
 man en wiste van eirre sachen
130tzo ſagen.Mer ſy woulde gode
130tzo sagen. Mer sy woulde gode
 alleyn dienen.Ind in woulde
 alleyn dienen ind in woulde
 geyne̅ man hauen. [9] Daromb
 geynen man hauen. [9] Daromb
 eyn grois meichtich hertzoch
 eyn grois meichtich hertzoch
 va̅ ouer mer ir lant all ver-
 van ouer mer ir lant all ver-
135brant.Inde verderfde inde be-
135brant inde verderfde inde be-
 roufde dar omb ſy in zo ma̅ne
 roufde, dar omb sy in zo manne
[489rb]
[489rb]
[489rb]
 neit neme̅ in wolde.Inde dys
 neit nemen in wolde. Inde dys
 kreich ind vrlich bleiff alſo lan
 kreich ind vrlich bleiff also lan-
 ge ſtaen bys dat dyt kint von-
 ge staen, bys dat dyt kint von-
140de̅ wart.Inde dar na rytter
140den wart inde dar na rytter
 wart. [10] Mer do dit kint wart
 wart. [10] Mer do dit kint wart
 affgeſtoiſſen van dem oeuer des
 affgestoissen van dem oeuer des
 mers.De wynt dreiff dat ſch-
 mers, de wynt dreiff dat sch-
 yff ouer dat mer mit der wa-
 yff ouer dat mer mit der wa-
145gen bys an dat ander oeuer
145gen bys an dat ander oeuer
 des mers.Dat ſchyff wart ge-
 des mers. Dat schyff wart ge-
 uangen van eyme vyſcher ey̅s
 uangen van eyme vyscher eyns
 cloiſters dat da lach op deme
 cloisters, dat da lach op deme
 mer.Der abt van dem cloiſter
 mer. Der abt van dem cloister,
150als got woulde quam an dat
150als got woulde, quam an dat
 oeuer. dar der vyſcher dat ſchyff
 oeuer, dar der vyscher dat schyff
 tzo lande brachte mit dem kin-
 tzo lande brachte mit dem kin-
 de.Do ſchre dat kynt ſere ind
 de. Do schre dat kynt sere ind
 kreiſch.Do vraigde der abt
 kreisch. Do vraigde der abt,
155wat dat were.Do ſprach der
155wat dat were. Do sprach der
 vyſcher hey hette dat ſchyff mit
 vyscher, hey hette dat schyff mit
 der wegen vonde̅ ſonder roeder
 der wegen vonden sonder roeder
 ind ſturman in dem mer. Do
 ind sturman in dem mer. Do
 beſaegen ſy wat in der wege̅
 besaegen sy, wat in der wegen
160were. do vonde̅ ſy eyn ſchoyne
160were. Do vonden sy eyn schoyne
 kint lygge̅ in der wegen.Inde
 kint lyggen in der wegen, inde
 dat kint lachde den abt an. doe
 dat kint lachde den abt an. Doe
 hoeue̅ ſy it vp ind vonde̅ dat
 hoeuen sy it vp ind vonden dat
 goult ind dat ſyluer inde dat
 goult ind dat syluer inde dat
165ander dat da by was. do der
165ander, dat da by was. Do der
 abt de taiffel gelas ſo we da ge-
 abt de taiffel gelas, so we da ge-
 uaren was.Do wart he ſchry-
 uaren was, do wart he schry-
 ende ind gaff dem armen viſch-
 ende ind gaff dem armen visch-
 er de tzey̅ marck ſyluers.Inde
 er de tzeyn marck syluers inde
170ſprach tzo dem nym du dat kint
170sprach tzo dem : « Nym du dat kint
 zo dir ind ſage dyme dy̅ ſteiff
 zo dir, ind sage dymewyue, dyn steiff-
 doichter in vremde̅ lande haue
 doichter in vremdem lande haue
 it dir geſant mit deme ſyluer
 it dir gesant mit deme syluer ! »
 Do dede it der abt kirſten.Ind
 Do dede it der abt kirsten ind
175nante itGregoryus Alſo heiſch
175nante it Gregoryus. Also heisch
 ouch der vyſcher de dat kint
 ouch der vyscher, de dat kint
[489va]
[489va]
[489va]
 vant.Do hielt der abt gult in̅
 vant. Do hielt der abt gult ind
 de mürmelen taiffel.Ind bat
 de mürmelen taiffel ind bat
 den vyſcher dat hey dat kint
 den vyscher, dat hey dat kint
180wail verwarde ind als de zyt
180wail verwarde, ind als de zyt
 des alders queme dat hey it
 des alders queme, dat hey it
 dan zo der ſcholen ſette. hey
 dan zo der scholen sette, hey
 ſolde ſunderlingen ſyn geyſt-
 solde sunderlingen syn geyst-
 liche vader ſyn. [11] Dit geſchach
 liche vader syn. [11] Dit geschach
185allit. Inde dat kint wart balde
185allit, inde dat kint wart balde
 dar na ſo lutzeliche̅ ind ſo byr-
 dar na so lutzelichen ind so byr-
 ue ind alſo leifflich dat it der
 ue ind also leifflich, dat it der
 abt tzo der ſcholen dede gaen
 abt tzo der scholen dede gaen
 vp des goeden ſenteGregor9
 vp des goeden sente Gregorius
190dach want dat kynt heyſch
190dach, want dat kynt heysch
 gregor9 ind hey ſtalte ſich
 Gregorius, ind hey stalte sich
 alſo wyſlich ind byrflich. dar
 also wyslich ind byrflich. Dar
 na op eyne zyt do woulde
 na op eyne zyt do woulde
 des vyſchers wyff o̅mer wiſ-
 des vyschers wyff ommer wis-
195ſen wes dat kint were inde
195sen, wes dat kint were, inde
 we ſin vader ind moder were̅
 we sin vader ind moder weren.
 It wart alſo lanckEe der vy-
 It wart also lanck, ee der vy-
 ſcher ſyme wyue ſeichte we it
 scher syme wyue seichte, we it
 were.Inde tzo dem leſten do
 were. Inde tzo dem lesten, do
200dat wyff neit aff in leis. do
200dat wyff neit aff in leis, do
 ſachte der vyſcher we it dae
 sachte der vyscher. we it dae
 geuare̅ was.Inde ſo we hey
 geuaren was, inde so we hey
 in dem mer vonden wart in̅
 in dem mer vonden wart, ind
 balde dar na do ſachte it dat
 balde dar na do sachte it dat
205wyff eirs ſelues ſone de ouch
205wyff eirs selues sone, de ouch
 as alt was aſſgregor9. [12] Dar na
 as alt was ass Gregorius. [12] Dar na
 do de zwey kinder tzo ſamen
 do de zwey kinder tzo samen
 plagen zo ſpelen vp eyn zyt
 plagen zo spelen, vp eyn zyt
 verweis des vyſcher ſon gre-
 verweis des vyscher son Gre-
210gor9 he in weir neit ſyne
210gorius, he in weir neit syne
 neue.Mer hey were eyn vonde-
 neue, mer hey were eyn vonde-
 lynck ind in dem mer vonde̅
 lynck ind in dem mer vonden.
  [13] Do gregor9 dat ducke leit
  [13] Do Gregorius dat ducke leit
 ind hoirte it dycke ind it goit-
 ind hoirte it dycke ind it goit-
215lichen leit.Ind des vyſchers ſo̅
215lichen leit ind des vyschers son
 neit aff en leis.Do claide yt
 neit aff en leis, do claide yt
[489vb]
[489vb]
[489vb]
 Gregor9 dem abt. want hey
 Gregorius dem abt, want hey
 was zo mail ſyn vader inde
 was zo mail syn vader inde
 alle ſyn troiſt.Do ſprach der
 alle syn troist. Do sprach der
220abt da in were neit an it we
220abt, da in were neit an, it we-
 re̅ kynder wort hey ſolde is
 ren kynder wort, hey solde is
 eme eyn goit rychter ſyn des
 eme eyn goit rychter syn, des
 vyſchers ſon moiſte eme beſ-
 vyschers son moiste eme bes-
 ſerynge doyn dat he zo vrede̅
 serynge doyn, dat he zo vreden
225were. ſo wat eme der abt ſach-
225were. So wat eme der abt sach-
 te dat in bate allit neit.Do ſp-
 te, dat in bate allit neit. Do sp-
 rachgregor9 ich in hayn nu̅
 rach Gregorius : « Ich in hayn num-
 mer raſte naicht noch dach
 mer raste naicht noch dach,
 Ich en ſole alle ertrich durch
 ich en sole alle ertrich durch
230wandele̅ bys ich vynden we
230wandelen, bys ich vynden, we
 ich ſy off wan ich ſy.Do ſprach
 ich sy, off wan ich sy ! » Do sprach
 der abt blyff hie by mir ich
 der abt : « Blyff hie by mir, ich
 wil dich eyne̅ abt mache̅ na
 wil dich eynen abt machen na
 mir.Do ſprachgregor9 leiff
 mir ! » Do sprach Gregorius : « Leiff
235heir des in weir ich neit wer-
235heir, des in weir ich neit wer-
 dich tzo ſyn.Mer ich wil eyn
 dich tzo syn. Mer ich wil eyn
 rydder werden off ir mir hel-
 rydder werden, off ir mir hel-
 pen wilt do ſprach der abet
 pen wilt. » Do sprach der abet :
 de rydderſchaff is ſorchlichen
 « De rydderschaff is sorchlichen
240der ſelen du bys wail geleirt
240der selen. Du bys wail geleirt,
 du machs wail eyn wert
 du machs wail eyn wert
 moench werde̅Ind dar na
 moench werden ind dar na
 balde eyn abt.Do ſprach gre
 balde eyn abt. » Do sprach Gre-
 gor9 zo dem abt lieff heir ir
 gorius zo dem abt : « Lieff heir, ir
245rait mir alſo wail mer ich
245rait mir also wail, mer ich
 in doyn is neit ich in kan
 in doyn is neit. Ich in kan
 noch in mach deſen ſien noch
 noch in mach desen sien noch
 horen in geynre wys de mir
 horen in geynre wys, de mir
 dyt leit an deit.Daromb
 dyt leit an deit. Daromb
250wyl ich vnbekant ſyn.Got
250wyl ich vnbekant syn. Got
 moiſſe uch lonen der günſt
 moisse uch lonen der günst,
 de ir mir bewyſt hait do dede
 de ir mir bewyst hait ! » Do dede
 eme der abt mache̅Eynen
 eme der abt machen eynen
 wapen rock van dem geſcha-
 wapen rock van dem gescha-
255zauelden rock da hey zo eirſt
255zauelden rock, da hey zo eirst
 in gewyndelt was.Inde der
 in gewyndelt was. Inde der
[490ra]
[490ra]
[490ra]
 abt gaff eme alle gereitſchaff
 abt gaff eme alle gereitschaff,
 de tzo der rytterſchaff gehoirt in̅
 de tzo der rytterschaff gehoirt, ind
 gaff eme de mermele̅ taiffel
 gaff eme de mermelen taiffel,
260de ſyn moder hadde geſchreue̅
260de syn moder hadde geschreuen.
 Ind do he de las ind bekante
 Ind do he de las ind bekante,
 ind in duchte dat hey alſo ge-
 ind in duchte, dat hey also ge-
 boren was.Do wart he alſo
 boren was, do wart he also
 ſeir ſuchtende ind weynende
 seir suchtende ind weynende.
265Do gaff eme der abt dat golt
265Do gaff eme der abt dat golt,
 dat hey in der wege̅ vonden
 dat hey in der wegen vonden
 hadde ind dat ſyn was.Ind ſach-
 hadde, ind dat syn was, ind sach-
 te eme ouch ſo we hey dem
 te eme ouch, so we hey dem
 vyſcher de zien marck ſyluers
 vyscher de zien marck syluers
270gegeue̅ hedde. dat he in da mit
270gegeuen hedde, dat he in da mit
 vp gezogen hedde.Do geſaynde
 vp gezogen hedde. Do gesaynde
 hei den abt ind de da waren
 hei den abt ind de da waren
 Ind reit alleyn ſyns weges
 ind reit alleyn syns weges
  [14] Ind quam in eyn ſchyff inde
  [14] ind quam in eyn schyff inde
275voir ouer mer da he zo mail
275voir ouer mer, da he zo mail
 vnbekant was.Ind dat ſelue
 vnbekant was. Ind dat selue
 lant was ſynre moder vp ey-
 lant was synre moder. Vp ey-
 nen auent quam hey in eyn
 nen auent quam hey in eyn
 herberge. da he des nachtes
 herberge, da he des nachtes
280herbergde. ind hey hoiff an
280herbergde, ind hey hoiff an
 ind wart den wirt vraigende
 ind wart den wirt vraigende
 mit vyl worden. ſo wes dat
 mit vyl worden, so wes dat
 lant were ind de heirliche ſtat
 lant were ind de heirliche stat,
 ind wat hierſchaff ſy tzo geh-
 ind wat hierschaff sy tzo geh-
285oirte.Do antwerde eme der
285oirte. Do antwerde eme der
 wirt ſeir goitlichen ind ſprach
 wirt seir goitlichen ind sprach :
 Wir hayn alhie eyn alſo eir-
 « Wir hayn alhie eyn also eir-
 ber vrauwe. de is eyne greify̅-
 ber vrauwe, de is eyne greifyn-
 nen. ſy in wolde nye man ge-
 nen. Sy in wolde nye man ge-
290nemen. dar omb deit ir eyn
290nemen, dar omb deit ir eyn
 hertzoge vyl krutz ind leydes
 hertzoge vyl krutz ind leydes
 an.De ſelue is ir vyl tzo meich-
 an. De selue is ir vyl tzo meich-
 tig ind ſy behoifde wail vyl gu-
 tig, ind sy behoifde wail vyl gu-
 der vrunt ind hulpen. do ſpr̈ch
 der vrunt ind hulpen. » Do sprach
295heyouch och moicht ich de vrau-
295hey : « Ochgot, moicht ich de vrau-
 we ſien. ſy was ſyn moder des
 we sien ! » Sy was syn moder, des
[490rb]
[490rb]
[490rb]
 in wiſte hey neit.Do ſprach der
 in wiste hey neit. Do sprach der
 wirt morn ſo ſal ſy her weder
 wirt : « Morn so sal sy her weder
 komen tzo der kirchen ſo moicht
 komen tzo der kirchen, so moicht
300ir ſy ſien lychte ſyr moichte uch
300ir sy sien. Lychte sy moichte uch
 neme̅ tzo eyme dienre off ir
 nemen tzo eyme dienre, off ir
 woldet. dyt geſchach allit as der
 woldet. » Dyt geschach allit, as der
 wirt geſprochen hadde. [15] Do de
 wirt gesprochen hadde. [15] Do de
 greiffy̅nen tzo der kirche̅ gienck
 greiffynnen tzo der kirchen gienck,
305hey boit ſynen dienſt harde
305hey boit synen dienst harde
 houeliche̅.Ind ſy intfienck in zo
 houelichen, ind sy intfienck in zo
 eyrme dienſte ind hey was vſ-
 eyrme dienste, ind hey was vs-
 ermaiſſen wail geſtaltInd va̅
 ermaissen wail gestalt ind van
 goitlichen worden ind va̅ wer-
 goitlichen worden ind van wer-
310ken.Des andere̅ dages dar na
310ken. Des anderen dages dar na
 do quam ir viant vur dat ſloſ
 do quam ir viant vur dat slos
 mit vyl perde̅ ind vyl volckes
 mit vyl perden ind vyl volckes,
 Inde der hertzoge der ir viant
 inde der hertzoge, der ir viant
 was.De omb rante ſyn volck
 was, de omb rante syn volck
315ind hielte ſy by eyn anderen
315ind hielte sy by eyn anderen
 Ind meynte vp de zyt zo wyn
 ind meynte vp de zyt zo wyn-
 ne̅.Do datgregor9 ſach do wart
 nen. Do dat Gregorius sach, do wart
 hey moidich als eyn lewe.Ind
 hey moidich als eyn lewe ind
 rante tzo der portzen vſſ. inde
 rante tzo der portzen vss inde
320ſach eyne̅ de ſeir wail gewape̅t
320sach eynen, de seir wail gewapent
 was ind da omb reit.Do ran
 was ind da omb reit. Do ran-
 teGregory9 tzo dem want hey
 te Gregoryus tzo dem, want hey
 hoirte ſagen dat dat were der
 hoirte sagen, dat dat were der
 hertzoge der vrauwen viant
 hertzoge, der vrauwen viant,
325Ind rante tzo eme ind ſtach in
325ind rante tzo eme ind stach in
 mit ſynre geleyen zo der erde̅
 mit synre geleyen zo der erden
 ind vienck in vp der ſtat inde
 ind vienck in vp der stat inde
 brachte in mit eme in ir ſlos
 brachte in mit eme in ir slos,
 Inde de portze wart zo geſloſſe̅
 inde de portze wart zo geslossen,
330ee ſyn helpe tzo queme̅.Ind do
330ee syn helpe tzo quemen. Ind do
 ſy neit in konde̅ geſchaffe̅ vur
 sy neit in konden geschaffen vur
 deme ſloſſe.Ind ir heir was ge-
 deme slosse, ind ir heir was ge-
 uange̅. ind ſy ware̅ alle bedroe-
 uangen, ind sy waren alle bedroe-
 uet.Do moiſten ſy danne ſchei-
 uet, do moisten sy danne schei-
335den. [16] do reyff alle dat volck dat
335den. [16] Do reyff alle dat volck, dat
 in dem ſloſſe was ind sprache̅
 in dem slosse was, ind sprachen :
[490va]
[490va]
[490va]
 lieff vrauwe dit is vr man in̅
 « Lieff vrauwe, dit is vr man ind
 anders nyemans.Dit ſal vnſe
 anders nyemans. Dit sal vnse
 here ſyn de vrauwe in wolde
 here syn ! » De vrauwe in wolde
340is neit doyn it was ir allit we-
340is neit doyn, it was ir allit we-
 der ir hertze.Do dat volck neit
 der ir hertze. Do dat volck neit
 aff en leis. want ſy baden ind
 aff en leis, want sy baden ind
 vliede̅ ind ſprache̅.Dat lant
 vlieden ind sprachen, dat lant
 moiſte anders verderue̅ inde
 moiste anders verderuen inde
345vergay̅.Ind do it lanck wart
345vergayn, ind do it lanck wart,
 do gaff ſy eren wille̅ dar tzo
 do gaff sy eren willen dar tzo
 ind irConſent.Ind leiteGre-
 ind ir consent ind leite Gre-
 gor9 tzo der kirche̅. ind ſi wart
 gorius tzo der kirchen, ind si wart
 ſyn wyff ind he ir elige man
 syn wyff ind he ir elige man.
350Dar na ſtoynt dat lant in
350Dar na stoynt dat lant in
 groiſſen vrede̅. Ind hey plach
 groissen vreden. Ind hey plach
 ducke ſyne mermelen tafel
 ducke syne mermelen tafel
 tzo ouerleſen de hey hadde vp
 tzo ouerlesen, de hey hadde vp
 eynre heymelicher ſtat in der
 eynre heymelicher stat in der
355ſlaifkamere̅.Ind ſo wa̅ne hey
355slaifkameren, ind so wanne hey
 ſy geleſen hadde. ſo wart hey
 sy gelesen hadde, so wart hey
 alſo ſere ſchryende ind ſuchten-
 also sere schryende ind suchten-
 de. [17] Des wart eyne kameneir-
 de. [17] Des wart eyne kameneir-
 ſche gewar ind do it dycke ge-
 sche gewar, ind do it dycke ge-
360ſcheit was do ſachte ſy it eirre
360scheit was, do sachte sy it eirre
 vrauwe̅ der greifynne̅. Do ſy
 vrauwen der greifynnen. Do sy
 it ir geſachte.Do dede ſy alle
 it ir gesachte, do dede sy alle
 eir ionfferen vs der kamere̅
 eir ionfferen vs der kameren
 gayn. ind ſy ſlois de kamer
 gayn, ind sy slois de kamer
365waile zo ind beſoichte alle de
365waile zo ind besoichte alle de
 wynckel ind dae ind wyſte
 wynckel, ind dae ind wyste
 nyeman aff ſo wat ſy ſoichte
 nyeman aff, so wat sy soichte.
 tzo loſte ſo ſach de vrauwe in
 Tzo loste so sach de vrauwe in
 der müren eyn loch da die
 der müren eyn loch, da die
370taiffel ynne lach ind ſy treckde
370taiffel ynne lach, ind sy treckde
 de taiffel her vs ind las ſy.Do
 de taiffel her vs ind las sy. Do
 wart ſy tzo hantz bleich inde
 wart sy tzo hantz bleich inde
 ihemerlich geſtalt ind veil ne-
 ihemerlich gestalt ind veil ne-
 der off ſy doit were.De kame-
 der, off sy doit were. De kame-
375neirſche reiff tzo hantz waiffe̅
375neirsche reiff tzo hantz waiffen,
 alſo dat mallich tzo lieff ind
 also dat mallich tzo lieff, ind
[490vb]
[490vb]
[490vb]
 clapperde̅ vur der doere̅. da in
 clapperden vur der doeren, da in
 konde nyeman in kome̅ ind
 konde nyeman in komen, ind
 ſy braichen de doir op mit
 sy braichen de doir op mit
380gewalt ind vonde̅ de vrauwe
380gewalt ind vonden de vrauwe
 halff doit lygge̅. doch do ſy etz-
 halff doit lyggen. Doch do sy etz-
 wat zo ir ſeluer quam.Do
 wat zo ir seluer quam, do
 ſprach ſy och laiſt mir tzo
 sprach sy : « Och, laist mir tzo
 hantz myne̅ heren hole̅ off
 hantz mynen heren holen, off
385ich byn eyn dode vrauwe. [18] Do
385ich byn eyn dode vrauwe ! » [18] Do
 reit eyn knecht ind ſuchte de̅
 reit eyn knecht ind suchte den
 here̅ ind vant in ryde̅ yage̅
 heren ind vant in ryden yagen
 in dem walde.Ind hey ſprach
 in dem walde. Ind hey sprach :
 och here kompt tzo hantz
 « Och here, kompt tzo hantz
390heym.Mynre vrauwen is
390heym ! Mynre vrauwen is
 alſo we worde̅.Do yaede der
 also we worden. » Do yaede der
 here tzo hantz heym. ind leis
 here tzo hantz heym ind leis
 alle yagen varen.Ind vant
 alle yagen varen ind vant
 de vrauwe kome lefen van
 de vrauwe kome lefen van
395groiſſem bedroiffenyſſe. ind
395groissem bedroiffenysse. Ind
 he nam ſy in ſynen arm
 he nam sy in synen arm
 ind vragede ſy we yr geſcheit
 ind vragede sy, we yr gescheit
 were.Do dede die vrauwe vſſ
 were. Do dede die vrauwe vss
 gayn alle die by ir waren.Do
 gayn alle, die by ir waren. Do
400ſprach der here we ir were
400sprach der here, we ir were
 geſcheit off waromb dat ſy
 gescheit, off waromb dat sy
 ſo bedroifft were.Do antwer-
 so bedroifft were. Do antwer-
 de de vrauwe. ind vraigde in
 de de vrauwe ind vraigde in :
 leiff heir ſait mir waromb
 « Leiff heir, sait mir, waromb
405pleit ir alle dage bedroift tzo
405pleit ir alle dage bedroift tzo
 ſyn aſſ ir vp de ſtat geit in de-
 syn, ass ir vp de stat geit in de-
 ſer kameren. ind in wat
 ser kameren, ind in wat
 boichs pleit ir tzo leſen.Inde
 boichs pleit ir tzo lesen, inde
 waromb ſo wert ir alſo ſchry-
 waromb so wert ir also schry-
410ende ind weynende als ir dat
410ende ind weynende, als ir dat
 boich hait geleſen.Do ſprach
 boich hait gelesen ? » Do sprach
 Gregoryus leyff vrauwe it
 Gregoryus : « Leyff vrauwe, it
 is droich dae ir mit omb geit
 is droich, dae ir mit omb geit,
 da in is neit an.Do ſprach de
 da in is neit an ! » Do sprach de
415vrauwe och dat it got geue
415vrauwe : « Och, dat it got geue,
 dat it droch were.Do leis ſy
 dat it droch wer ! » Do leis sy
[491ra]
[491ra]
[491ra]
 in de taiffel ſien. ind vraigde
 in de taiffel sien ind vraigde
 in ſo wan ſy eme queme off
 in, so wan sy eme queme, off
 wer ſy eme gegeuen hette.It
 wer sy eme gegeuen hette. It
420wart lanck ee hey is giede.
420wart lanck, ee hey is giede.
 Tzo dem leſten ſprachGrego-
 Tzo dem lesten sprach Grego-
 rius.Hey were dat kint dat
 rius, hey were dat kint, dat
 in der taiffelen geſchreue̅ ſtoy̅t
 in der taiffelen geschreuen stoynt.
 Do ſprach de vrauwe ſo byn
 Do sprach de vrauwe : « So byn
425ich de moder des ſeluen kyntz
425ich de moder des seluen kyntz,
 want ich de taiffel mit my̅re
 want ich de taiffel mit mynre
 hant ſchreiff.Ind dat golt ind
 hant schreiff ind dat golt ind
 dat ſyluer in de weege dede le-
 dat syluer in de weege dede le-
 gen ind dyn vader was my̅
 gen, ind dyn vader was myn
430broder. nu byſtu myn man
430broder. Nu bystu myn man
 ind myn kint. dat doch got
 ind myn kint, dat doch got
 erbarmen mois.Nu gyff rait
 erbarmen mois ! Nu gyff rait,
 we wir de ſunden beſſere̅ mo-
 we wir de sunden besseren mo-
 gen.Do ſprachGregoryus
 gen ! » Do sprach Gregoryus :
435nu weis doch got wail.Dat
435« Nu weis doch got wail, dat
 wir dyt hayn gedaen ayn
 wir dyt hayn gedaen ayn
 alle vnſe wille ind wyſſen.
 alle vnse wille ind wyssen.
 Darom ſo moige̅ wir noch
 Darom so moigen wir noch
 hoffe̅ an de genade gotz dat on-
 hoffen an de genade gotz, dat on-
440ſer noch rait werden ſal ind
440ser noch rait werden sal, ind
 nu lieue moder want ir ey̅
 nu, lieue moder, want ir eyn
 vrauwe̅ ku̅ne ſyt.Ind ich ey̅
 vrauwen kunne syt, ind ich eyn
 mans ku̅ne. ſo voiget it ſych
 mans kunne, so voiget it sych
 bas dat ir da heyme blyuet
 bas, dat ir da heyme blyuet
445inde doit goitz wat ir moiget
445inde doit goitz, wat ir moiget
 gedoyn ich wyl vs dem lande
 gedoyn. Ich wyl vs dem lande
 varen in eyn vremde lant
 varen in eyn vremde lant
 ind wil beſſere̅ ind boiſſen
 ind wil besseren ind boissen
 vnſer beider ſunde̅ off ich kan
 vnser beider sunden, off ich kan,
450Ind neit ſlaiffen naicht noch
450ind neit slaiffen naicht noch
 dach bys alſo lange bys dat
 dach bys also lange, bys dat
 mich got gewyſet eyn ſtat da
 mich got gewyset eyn stat, da
 ich vnſer beyder ſunde̅ gearne
 ich vnser beyder sunden gearne. »
  [19] In der nacht dar na ſtreich
  [19] In der nacht dar na streich
455he blois houftz ind baruois
455he blois houftz ind baruois
[491rb]
[491rb]
[491rb]
 Ind en nam neit mit eme. da̅
 ind en nam neit mit eme dan
 de mermele̅ taifel ind vp den
 de mermelen taifel, ind vp den
 dirde̅ dach quam he an dat oe-
 dirden dach quam he an dat oe-
 uer des mers ind bat herber-
 uer des mers ind bat herber-
460ge in eyns vyſchers huys.Do
460ge in eyns vyschers huys. Do
 ſprach der vyſcher he in were
 sprach der vyscher, he in were
 gey̅ geilre he were eyn tuyſſch’
 geyn geilre, he were eyn tuysscher,
 ind he in woulde in neit her-
 ind he in woulde in neit her-
 berge̅. ind hey verweis eme
 bergen, ind hey verweis eme,
465hey were tzo vet alſo tzo gay̅
465hey were tzo vet, also tzo gayn
 achter lande.Des vyſchers
 achter lande. Des vyschers
 wyff do doch bat dat he in leis
 wyff do doch bat, dat he in leis
 lygge̅ in eyme cogge̅ de da ſtoy̅t
 lyggen in eyme coggen, de da stoynt
 by ſyme huſe da he ſyne netze
 by syme huse, da he syne netze
470in plach zo drugge̅. want da
470in plach zo druggen, want da
 en was nyrge̅ ander huys by
 en was nyrgen ander huys by,
 want it was in deme kalden
 want it was in deme kalden
 wynter.Dar na wart der vy-
 wynter. Dar na wart der vy-
 ſcher tzo rade dat hey eme reiff
 scher tzo rade, dat hey eme reiff
475ind wolde eme broit ind wyn
475ind wolde eme broit ind wyn
 geue̅ zo eſſe̅ ind tzo dryncke̅
 geuen zo essen ind tzo dryncken.
 Gregori9 ſprach he were eyn
 Gregorius sprach, he were eyn
 ſunder he ſolde kome gerſten
 sunder, he solde kome gersten
 broitb ind waſſer dryncken
 broit ind wasser dryncken.
480des in wolde der vyſcher neit
480Des in wolde der vyscher neit
 gelouue̅ ind ſpotte ſynre.Doch
 gelouuen ind spotte synre. Doch
 de vrauwe gaff gregori9 dat
 de vrauwe gaff Gregorius dat
 gerſte̅ broit ind waſſer.Do
 gersten broit ind wasser. Do
 vraigde der vyſcher ſent grego-
 vraigde der vyscher sent Grego-
485ri9 warom he alſo geynge ind
485rius, warom he also geynge, ind
 wat he ſoichte he were doch
 wat he soichte, he were doch
 eyn ſtarck man he moichte
 eyn starck man, he moichte
 wail ſyn broit wy̅nen.Do ſp-
 wail syn broit wynnen. Do sp-
 rach gregori9 he in ſoichte an-
 rach Gregorius, he in soichte an-
490ders neit dan eyn ſtat de alley̅
490ders neit dan eyn stat, de alleyn
 gelege̅ were da he ſyne ſunden
 gelegen were, da he syne sunden
 boiſſen moichte.Do ſprach
 boissen moichte. Do sprach
 der vyſcher weder tzo eme hie
 der vyscher weder tzo eme : « Hie
 by in dem mer da ſteit ey̅ berch
 by in dem mer da steit eyn berch
[491va]
[491va]
[491va]
495alleyn.In wilche̅ berch dattu
495alleyn, in wilchen berch dattu
 wordes geſloſſen nu̅mer. M.
 wordes geslossen, nummer mensche
 in vonde dich da.Mer ſlaiff
 in vonde dich da. Mer slaiff
 nu bys mornIch ſal dich dar
 nu bys morn. Ich sal dich dar
 voere̅ in eyme ſchyfgin.Gre-
 voeren in eyme schyfgin. » Gre-
500gori9 was der mere̅ vro ind
500gorius was der meren vro ind
 ſleiff vp dem yſe dat van de̅
 sleiff vp dem yse, dat van den
 netze̅ aff was gedroffe̅. [20] Des
 netzen aff was gedroffen. [20] Des
 morgens vro reyff der vyſch-
 morgens vro reyff der vysch-
 er gregori9 off he mit tzo de̅
 er Gregorius, off he mit tzo dem
505berge wolde dat he dan balde
505berge wolde, dat he dan balde
 queme.Do ſtoynt gregorius
 queme. Do stoynt Gregorius
 op ind vergas ſynre taiffele̅
 op ind vergas synre taiffelen,
 de he onder ſyn houft gelacht
 de he onder syn houft gelacht
 hadde vnder dat yſſ.Do voirde
 hadde vnder dat yss. Do voirde
510der vyſcher eyn yſſeren veſſer
510der vyscher eyn ysseren vesser
 mit eyme groiſſen cloiſter
 mit eyme groissen cloister
 mit eme.Do ſlois he in mit
 mit eme. Do slois he in mit
 dem cluſter ſo vaſte as hey
 dem cluster so vaste, as hey
 konde ind warp den ſluſſel
 konde, ind warp den slussel
515mytz in dat mer.Inde ſprach
515mytz in dat mer inde sprach :
 nu ſytz hie ſo lange as du
 « Nu sytz hie so lange, as du
 kans. got ſal dir lycht helpen
 kans ! Got sal dir lycht helpen ! »
 ind he ſpotte ſynre in̅ ſprach
 Ind he spotte synre ind sprach :
 lichte der ſluſſel ſal vonde̅ wer-
 « Lichte der slussel sal vonden wer-
520den dat duchte den vyſcher
520den ! » Dat duchte den vyscher
 vnmogelich ſyn.Do bleiff ſent
 vnmogelich syn. Do bleiff sent
 gregorius ſytze̅ in der groiſſer
 Gregorius sytzen in der groisser
 gedult wail xviij iair dat
 gedult wail xviij iair, dat
 he nye ſpyſe in as noch in
 he nye spyse in as noch in
525dranck.Dan eyn wenich ra-
525dranck dan eyn wenich ra-
 gen waſſers dat by eme plach
 gen wassers, dat by eme plach
 tzo vallen vp eynen hoelen
 tzo vallen vp eynen hoelen
 ſteyn.Da leit hey in dem ſoe-
 steyn. Da leit hey in dem soe-
 mer groiſſe hitzde ind in de̅
 mer groisse hitzde ind in dem
530wynter groiſſe kelde. M’
530wynter groisse kelde. Mer
 got beheilt in yn alle ſyme
 got beheilt in yn alle syme
 lyden.Ind in dem lande was
 lyden. Ind in dem lande was
 grois bedroiffeniſſe ind it
 grois bedroiffenisse ind it
[491vb]
[491vb]
[491vb]
 verwonderde alle ſyn lant
 verwonderde alle syn lant,
535wa he were bleue̅.Ind was
535wa he were bleuen ind was
 geweiſt alſo leiflich in ſyme
 geweist also leiflich in syme
 lande. [21] Doe die xviij iair omb
 lande. [21] Doe die xviij iair omb
 ware̅ do ſtarff eyn pais tzo
 waren, do starff eyn pais tzo
 rome.Ind de cardenale geyn-
 Rome, ind de cardenale geyn-
540gen alle tzo der koir dat ſy
540gen alle tzo der koir, dat sy
 eyne̅ andere̅ pais koiren
 eynen anderen pais koiren.
 Da wart eyn grois geluyt
 Da wart eyn grois geluyt
 ind eyn groiſſe ſty̅me gehoirt
 ind eyn groisse stymme gehoirt
 van alle dem volcke va̅ rome
 van alle dem volcke van Rome :
545Vr pais is in dem mer vp
545« Vr pais is in dem mer vp
 eyme berge gebonden mit
 eyme berge gebonden mit
 eynre ketten.Do woirden
 eynre ketten. » Do woirden
 ſy alle verueirt ind ſanten
 sy alle verueirt ind santen
 vs boden ouer all omb tzo
 vs boden ouer all, omb tzo
550verneme̅ van den dyngen
550vernemen van den dyngen,
 de ſy gehoirt hadden.Do gaff
 de sy gehoirt hadden. Do gaff
 got dat zwene boden eyns
 got, dat zwene boden eyns
 auentz quamen in eyns vy-
 auentz quamen in eyns vy-
 ſchers huys.Ind baden da
 schers huys ind baden da
555omb herberge ind hedden
555omb herberge ind hedden
 ouch gerne vyſch gegolden
 ouch gerne vysch gegolden.
  [22] Dat dede der vyſcher gerne
  [22] Dat dede der vyscher gerne
 ind braichte eyne̅ groiſſen
 ind braichte eynen groissen
 vyſch de behagde in alſo wail
 vysch, de behagde in also wail,
560ind baden den vyſcher dat
560ind baden den vyscher, dat
 hey in bereite. do der vyſcher
 hey in bereite. Do der vyscher
 den vyſch op dede. do vant
 den vysch op dede, do vant
 der vyſcher den ſluſſel. da
 der vyscher den slussel, da
 gregorius mit was geſloſſe̅
 Gregorius mit was geslossen.
565Do wart der vyſcher alſo ſe-
565Do wart der vyscher also se-
 re verueirt ind mit lueder
 re verueirt ind mit lueder
 ſty̅men reiff och wat hayn
 stymmen reiff : « Och, wat hayn
 ich gedaen och ich valſcher
 ich gedaen ? Och ich valscher
 morder. do vraigden in die
 morder ! » Do vraigden in die
570boden ſo wat he da mit mey̅-
570boden, so wat he da mit meyn-
 de. do ſaichte he in allit dat
 de. Do saichte he in allit dat,
 ſo we it da mit geuare̅ was
 so we it da mit geuaren was
[492ra]
[492ra]
[492ra]
 vur xviij iaren vanGregor-
 vur xviij iaren van Gregor-
 ius wegen.Do woirden deſe
 ius wegen. Do woirden dese
575zwene boden alſo ſere vervr-
575zwene boden also sere vervr-
 ouwet ind baden den vyſcher
 ouwet ind baden den vyscher,
 dat hey ſy woulde laiſſe̅ ſien
 dat hey sy woulde laissen sien
 den man.Do ſprach der vyſch
 den man. Do sprach der vysch-
 er och leyder hey is lange
 er : « Och, leyder hey is lange
580doit.Do baden ſy doch de̅ vyſch-
580doit ! » Do baden sy doch den vysch-
 er dat he ſy woulde voire̅ an
 er, dat he sy woulde voiren an
 den berch. [23] ind dat dede hey. ind
 den berch. [23] Ind dat dede hey. Ind
 do ſy quamen an den berch
 do sy quamen an den berch,
 do vonde̅ ſy in leuendich ind
 do vonden sy in leuendich ind
585geſuntMit eyme ſchone̅ lich-
585gesunt mit eyme schonen lich-
 te.Do ſpraichen die boden dir
 te. Do spraichen die boden : « Dir
 gebuyt all rome ind de carde-
 gebuyt all Rome ind de carde-
 nale dat du komes dar ind
 nale, dat du komes dar ind
 ſys ir pais. want dat wylt
 sys ir pais, want dat wylt
590got alſo van dir hauen.Do
590got also van dir hauen. » Do
 ſprach he ich en kan neit ko-
 sprach he : « Ich en kan neit ko-
 men ich byn gebonden mit
 men, ich byn gebonden mit
 ſunde̅ ind myt yſere̅.Do ſprai-
 sunden ind myt yseren. » Do sprai-
 chen ſy dat hey neit anxſt
 chen sy, dat hey neit anxst
595en hette vur de ſunden.Want
595en hette vur de sunden, want
 got hedde eme geroiffe̅.Gre-
 got hedde eme geroiffen. Gre-
 goryus ſprach ich in komen
 goryus sprach : « Ich in komen
 neit tzo romen.Ich en ſien
 neit tzo Romen, ich en sien
 de̅ ſluſſel van dem ſloſſe dae
 den slussel van dem slosse, dae
600ich mit gebonde̅ ind geſloſſen
600ich mit gebonden ind geslossen
 byn.Do wiſte in dey vyſcher
 byn. » Do wiste in dey vyscher
 den ſluſſel.Do gaff hey ſyne̅
 den slussel. Do gaff hey synen
 wille̅ dar tzo. ind ſy ſluſſe̅ in
 willen dar tzo, ind sy slussen in
 vſſ der veſſeren.Do ſprach
 vss der vesseren. Do sprach
605gregori9 ſo wat got wilt dat
605Gregorius : « So wat got wilt, dat
 geſchey.Do voirden ſy in yn
 geschey ! » Do voirden sy in yn
 des vyſchers huys ind daden
 des vyschers huys ind daden
 eme alle dat gemach dat ſy
 eme alle dat gemach, dat sy
 konden.Do bat ſenteGrego-
 konden. Do bat sente Grego-
610ry9 dat ſy ſoichten ſyn taifel
610ryus, dat sy soichten syn taifel,
 de hey hedde laiſſe̅ lyggen vn-
 de hey hedde laissen lyggen vn-
[492rb]
[492rb]
[492rb]
 der ſyme houfde.Do ſprach
 der syme houfde. Do sprach
 der vyſcher dat huys is alre
 der vyscher : « Dat huys is alre
 veruallen.Ind it is allit vuyl
 veruallen, ind it is allit vuyl,
615dat da was doch willen wir
615dat da was, doch willen wir
 is gern beſien.Do ſoichte̅ ſy
 is gern besien. » Do soichten sy
 ind vonden de taifel ind woi-
 ind vonden de taifel ind woi-
 ſchen ſy ind brachten ſy eme
 schen sy ind brachten sy eme.
 Do hey ſy ſach do vreude hey
 Do hey sy sach, do vreude hey
620ſich ind ſprachNu in voirten
620sich ind sprach : « Nu in voirten
 ich geyn dinck der wille gotz
 ich geyn dinck, der wille gotz
 moiſſe geſcheyn [24] Alſo quam
 moisse gescheyn ! » [24] Also quam
 hey tzo rome. ind wart pais
 hey tzo Rome ind wart pais
 gekoren ind leifde in groiſſer
 gekoren ind leifde in groisser
625heillicheit.Inde de heilge kirche
625heillicheit, inde de heilge kirche
 regierde hey do. [25] Ind dar na
 regierde hey do [25] ind dar na
 ſyn moder obſoluyerde.Inde
 syn moder obsoluyerde inde
 alſus hemel ind erde mit ſy-
 alsus hemel ind erde mit sy-
 me heilgen leuen zeirde.Dat
 me heilgen leuen zeirde. Dat
630in liefde wyff noch man.Her
630in liefde wyff noch man her
 na dat he in dat ewige leuen
 na, dat he in dat ewige leuen
 quam. [Ep]Des helpe vns al ſa-
 quam. [Ep] Des helpe vns al sa-
 men der ewige vaderAmen
 men der ewige vader ! Amen.

Notes


Métadonnées

D5-1 : Anonyme, Gregorius up dem mer, , , 1460, (exemplaire édité : Munich, Bibliothèque nationale de France, Ms. allem. 35 Pa1)