PL : Przykład o dziwnym zrządzeniu boskim i o poczęciu świętego Grzegorza

Chapitres polonais des Gesta Romanorum

La version polonaise des Gesta Romanorum est uniquement représentée par des témoins imprimés. Nous en avons recensé 11. Les deux éditions les plus anciennes ont 40 chapitres, celle, non datée, du XVI^e siècle 39, les deux de 1752 seulement 29. La liste suivante reprend les titres polonais de l'édition de 1543 (PL-1), ainsi que le début de chaque chapitre. Les titres allemands sont ceux d'Oesterley, les titres français ceux proposés par nous dans la page listant les chapitres de L4. La transcription est légèrment normalisée avec des majuscules aux seuls noms propres, une ponctuation moderne et le remplacement de ſ par s. La liste suit l'ordre des chapitres de l'édition d'Oesterley (Oe 1-283). Son numéro est suivi de celui de l'édition de 1543 (Pl 1-40). Nous suivons jusqu'à 36 la numérotation de Bystroń qui ne connaissait pas le chapitre 37.

Tableau des chapitres polonais Gesta Romanorum (381 chapitres dans 11 éditions)

Chapitres Pl/Oe

Ch. 1/8, 2/5, 3/153, 4/80, 5/81, 6/59, 7/57, 8/56, 9/102, 10/103, 11/120, 12/119, 13/124, 14/126, 15/128, 16/172, 17/171, 18/127, 19/74, 20/136, 21/143, 22/76, 23/106, 24/58, 25/47, 26/45, 27/63, 28/66, 29/69, 30/68, 31/70, 32/72, 33/73, 34/18, 35/104, 36/108, 37/14, 38/15, 39/110, 40/20

Chapitres Oe/Pl

Ch. 5/2 (L’intelligente fille du ravisseur/Räubertochter/O ważnosći wiernosći) : Krol niektory krolował, wktorego páństwie ięt był ieden młodwieniec od zboice.
Ch. 8/1 (Les trois statues dépouillées/Statuen bestehlen/O poniżeniu prowney chwały) : Lew cesarz w Rzymie zwielką slawą pánował, ktoryż wielmi rad nawiedwał piękne pánie.
Ch. 14/37 (Suivre son père ou sa mère/Vater oder Mutter folgen/Przyklad, ábysmy sie łákomstwá niemiłosciwego wiárowáli) : Był ieden kowal bárzo bogáty nád morzem wniektorym miescie bárzo łákomy y zły, á ten zebrał wiele pieniędzy, á wsypawssy ie w wileki kloc, y zasspuntował ie, y położył on kloc v ogniá, áby wssytey nań patrzyli.
Ch. 15/38 (Saint Alexis/Alexius/Przykládny żywot swiętego Alexego, abysmy roskossy tego swiátá wzgárdzili) : Był ieden senat w Rzymye, miesćie slawnym, á imienyem Eufámian, ktory był bárzo bogáty, á przy cesarskim dworu slawny.
Ch. 18/34 (Julien/Julianus/Przyklad, że káżdy grzech bez rospáczy bywa odpussczan) : Był niektory rycerw imieniem Julian, ktory gdyż iednego czásu iáchał ná łow á vdawssy sie zá iednem ieleniem gonił go.
Ch. 20/40 (Le successeur non désiré/Redde/Przyklad, że przezrzeniu bożemu żadny sie przećiwić nie może) : Konrat cesarz wielmożny pánował, w ktorego páństwie był ieden rycerz imieniem Leopoldus, kthory boiąc sie gniewu krolewskyego z żoną swą vćiekł do lásá.
Ch. 45/26 (Les trois bâtards et le fils du roi/Schießen/Przyklad, że tylko sámi spráwiedliwi wnidą do krolestwá niebieskiego) : Był niektory krol mądry y bogáty, ktory miał żonę bárzo piękną, ktora zápomniawssy wiáry swey, miáłá trzy syny w cudzołostwá, ktorzy záwżdi nie poslussni krolowibyli, a w żadney rzeczy iev niepodobni.
Ch. 47/25 (Les présents des trois rois mages/Heilige drei Könige/Przyklad chwálebny, że z milosiernymi vczenki mamy ofiárę czynić bogu) : Krol ieden Dánáyski miał osobliwą miłosć ku trzem krolom, ktorzy przez dziwne wiedzienie gwiazdy od wschodu slońcá od Jeruzálem przyiacháli á Krystowi národwoney dáry ofiárowáli.
Ch. 56/8 (Le prince et le marchand/Fürst und Kaufmann/Przyklad o pomnieniu smierći, áby człowiek nie zgrzessył) : Było iedno kxiążę, ktory sie bárzo włowie kochał.
Ch. 57/7 (La colonnne parlante et le forgeron/Focus/Przyklad o doskonáłosći) : Tytus cesarz bárzo możny w Rzymie miesćie slawnym pánował, ktory był vstáwił takie práwo, że by dzień národzenia syná iego pirworodnego od wssytkich był swięcon.
Ch. 58/24 (Le malfaiteur gracié/Drei Wahrheiten, frei/Przyklad, że prawdy dla przesládowánia nássego nie mamy táić) : Był niektory krol imieniem Asmodeus, ktory vstáwił, że ktoryżkolwiek złońca był ięt á postáwiony przed sędzią, powiedzyał by trzy prawdy táko pradziwe przećiw, ktorym by nie mogło być żadne przećiwienie.
Ch. 59/6 (Le sosie de l’empereur/Jovinianus/Przyklad o Jowinianie cesárzu pyssnyme á o iego vniżeniu, á że pan bog częstokroć pyssny zrzuca, áą pokorne porwyzssa) : Iowinian cesarz bárzo możny w Rzymie pánował, ktory gdyż iednego czasu ná łożu łeżał, prze wielką możnosć swą podnyosso sie sierce iego wielką pychę.
Ch. 63/27 (Le jardin périlleux/Ariadne/Przyklad, że prozne iest kochánie we wssytkich rzeczach swiedskich) : Wespezianus bárzo możny krolował, ktory miał piękną dziewkę imieniem Agláes á tá wssytki ine swą krásą przewyssáłá, á przetoż wssytkim ku widzenieu miłá była.
Ch. 66/28 (La princesse fidèle/Waffen aufhängen/Przyklad, ábysmy stałosć w dobrych vczynkách mieli) : Krol niektory miał krasną dziewkę, ktory ią też bárzo miłował, a tá po smierći krolewskiey odzierżáłá krolestwo, bo sámá iedyna zostáłá.
Ch. 68/30 (Les trois coqs/Hähne/Przyklad, że prawdę mamy wyznáwać áż do smierći) : Gordyanus krol mocny krolował, á w iego krolestwie był niektory rycerz sláchetny, ktory miał piękną żonę.
Ch. 69/29 (La chemise de fidélité/Keuschheitshemd/Przyklad, ábysmy cżystosć y wiernosć máłżeńżską miłowáli) : Gallus krol bárzo mądry krolował, ktory chćiał ieden páłac budowáć.
Ch. 70/31 (Les trois épreuves du prétendant/Drei Fragen/Przyklad przywodzach, ábysmy byli pokornego á skrussonego siercá) : Był ieden krol wielmożny, ktory miał krasną y mądrą dziewkę, ktorą oćiec chćiał dáć zá mąż, ále oná slubiłá pánu bogu żadnemu sie nie slubić, á żby ty trzy rzeczy vczynił.
Ch. 72/32 (Le prince ingrat/Weinfässer/Przyklad przywodzący, ábysmy sie nie wdzięcznosći wiárowáli) : Krol nektory miał iednego syná, á tego bárzo miłował.
Ch. 73/33 (Le buveur aux yeux crevés/Hundert Groschen/Przyklad, że łakomstwo wiele ludzi zaslepia, áby prawdy nie vznali) : Krol ieden w Rzymie krolował, ktory był vstáwił tákową vstáwę, áby każdy slepy od krolá ná każdy rok miał sto pieniędzy.
Ch. 74/19 (La pomme d’or/Narrenapfel/Przyklad o pożytku opátrznosi we wssytkich rzeczách) : Był ieden krol możny, ktory miał iednego syná, kthorego bárzo miłował.
Ch. 76/22 (L’épreuve des deux médecins/Ziegenauge/Przyklad o pożytku) : Byli wiednym miesćie dwá lekarze doswiadczeni w náuce lekárskiey, ktorzy każdego vzdrawiáli z iego niemocy, ktoryżkolwiek ku nim przyssedł, tak że owsseyki nie wiedzieli ludzie, ktoryby z nich był lepssy.
Ch. 80/4 (L’ermite et l’ange/Engel und Einsiedler/Przyklad o chytrosći dyabelskiey, á iáko sądy boże są skryte á táiemne) : Pvstelnik ieden był, ktory w iedney iástkini przebywał, á wednie y w nocy pánu bogu slużył, á przed iego oną iástkinią ieden pástyrz owcy pásał.
Ch. 81/5 (L’histoire du chevalier Grégoire/Gregorius/Przyklad o dziwnym ż rządeniu boskiem, á o poczeniu swiętego Grzegorzá) : Krol imienieim Párkus mądry krolował, ktory miał syná y corkę iedyną, ktorą bárzo miłował.
Ch. 102/9 (Le portrait de cire/Wachsbild/Przyklad o przestępie dussnym, a o ránách dusse ránią cych) : Tytus krol możny w Rzymie krolował, á wiego krolestwie był ieden rycerw z námienity á bárzo nabożny, ienż miał żonę krasną, ále cudzołożnicę, ktora od cudzołstwá niechćiáłá nigdy przestáć.
Ch. 103/10 (Les trois sages conseils/Drei Weisheiten verkaufen/Przyklad o rostropnosći, ábysmy wssytko z dobrym rozmyslanim czynili) : Domicyan cesarz możny á bárzo mądry, á nádewssytko spráwiedliwy pánował, bo nikomu nie przepussezał, á ták wssytey iego w spráwiedliwosći sie mnożyli
Ch. 104/35 (Le lion reconnaissant/Androclus/Przyklad, ábysmy pámiętáli ná dobrodzieystwá nam vczynione) : Był ieden rycerz, ktory sie bárzo kochał w łowie. Y iáchał dniá iednego ná łow, á tam mu zabieżał lew kuláiąc á vkazuiąc mu nogę.
Ch. 106/23 (Les rêves des trois compagnons de route/Traumbrot/Przyklad, ábysmy cżuli dla zrády dyabelskiey, áby nas nie zrádził) : Szli trzey towárzysse w drogę y przygodziło sie, że nie mieli, co by iedli, iedno ieden máły chleb nálezli kupić, á iesć sic im chćiáło, y mowili miedzy sobą : Áczbysmy ten chlech rozdwielili ná trzy częsći, tedy káżdy znas swą częsćią nie náie sie.
Ch. 108/36 (La caution/Bürgschaft/Przyklad nápomináiący, ábysmy obietnice inym wypełniali) : Był ieden krol, á w iego krolestwye byli dwá lotrowie, ktorzy sie przysięgą związáli, áby ieden drugiego nie opussczał wpotrzebie, ále áby ieden zá drugiego vmárł.
Ch. 110/39 (La conversion d’Eustache et ses épreuves/Eustachius, Placidus/Przykládny żywot swiętego Eustáchiussá, á o náwrocniu błądzących) : Tráianus krol wielmożny w Rzymie, miesćie krolował. Y był wkrolestwie iego niektory rycerz imieniem Plácydus, hetman krolewski.
Ch. 119/12 (L’indigent Gui et le sénéchal ingrat/Ingratus und Guido/Przyklad o niewdzięcżnosći człowieczey z dobrodzieystw przyętych) : Krol niektory miał vrzędniką nád swym państwem, ktory sierce miał tak podniesione á pyßne, że wssytki vćiskał y nędził, bo ná roskazánie iego wssytki rzeczy bywáły czyniony.
Ch. 120/11 (Les miraculeux joyaux de Jonathas/Jonathas, drei Wunschdinge/Przyklad o chytrey zdrádzie niewiesćiey á o záslepieniu zdrádzonych) : Darius krol bárzo mądry á możny pánował, kthory trzy syny miał, ktore bárzo miłował.
Ch. 124/13 (Le chevalier rusé/Halb geritten/Przyklad, że niemamy żonam wierzyć áni taiemnie objáwiác) : Był ieden rycerc v niktorego krolá, ktory bárzo był krola rozgniewał.
Ch. 126/14 (Papirius, le garçon discret/Papirius/Drugi przyklad, że niemamy żonam żadnych táiemnic wierzyć) : Macrobius dzieło pissá slawny pisse, że w Rzymie niektorego czasu, gdyż byłá rádá táiemna, wssedł tám ieden młodzieniassek imieniem Pápirius zoycem swym senatem.
Ch. 127/18 (L’ermite morigéné/Fuß ab/Przyklad o wielkiey spráwiedliwosći bożey, á iże sądy iego są skryte) : Był ieden rycerc okrutny, ktory przez wiele czásu miał niektorego slugę wiernego y wewssytkim opátrzego.
Ch. 128/15 (Le juge ingénieux/Totensiegel/Przyklad o niespráwiedliwosći á łákomstwie a skarániu ich) : Maximianus krol możny krolował, wktorego páństwie byli dwá rycerze, á ieden był spráwyedliwy y bogoboyny, drugi był łákomy á bogaty, ktory záwżwdy chćiał wiecey być mił swiatu niżli bogu.
Ch. 136/20 (Le voleur berné/Mondstrahl/Przyklad, że káżdy pástyrz ma mieć pracą o owcách swych) : Złodziey ieden wssedł w dom niektorego bogacza w nocy, ktory wlazssy ná dách, pátrzył dziurą, iestliby iesscze ktory czeladnik onego bogaczá czuł.
Ch. 143/21 (Les craintes d’un roi/Todestrompete/Przyklad o strássliwosci sądu posledniego wssytkim grzessnym) : Był ieden krol wielmożny, ktory był vstáwił tę vstáwę, że ktożby kolwiek miał nagle vmrzeć, áby ráno przed wsschodem slońcá przed iego domem trąbiono.
Ch. 153/3 (L’histoire d’Apollonius de Tyr/Apollonius von Tyrus/Historia o Apolloniussu krolu Tyrskim, á Társij krolewnie. Przykład iże smutek przemienion bywa w wesele) : Antyochus krol bárzo mocny w ziemi Greckiej krolował.
Ch. 171/17 (Les deux amis et l’assassin/Egypten und Baldach/Przyklad o wiernosći á o miłosći a i że prawdá od smierći wybawia) : Był ieden cesarz możny, á wpáństwie iego byli dwá rycerce, á jeden przebywał w Eipćie, á drugi w Báldáchu.
Ch. 172/16 (Les histoires des chevaliers Gui et Tyr/Guido und Tyrius/Przyklad o stáłosći w dobrych vczynkách wiernym pożyteczny) : Był ieden krol możny w Anglij, á wiego krolestwie byli dwá rycerce, iednemu było imię Gwido á drugiemu Tyrus.